Sve više poljoprivrednika okreće se lekovitom bilju kao načinu da ostvare stabilnije prihode uz manja početna ulaganja. Među kulturama koje poslednjih godina privlače pažnju izdvaja se matičnjak, višegodišnja biljka koja na istom zemljištu može da opstane i do deset godina.
Njegova prednost nije samo dug vek zasada, već i relativno jednostavna proizvodnja. Nakon podizanja plantaže, troškovi održavanja znatno su niži nego kod brojnih jednogodišnjih kultura, dok se prinosi povećavaju već od druge godine. Pored upotrebe u farmaceutskoj i prehrambenoj industriji, matičnjak je tražen i za proizvodnju čajeva, etarskih ulja i prirodne kozmetike. Upravo široka primena doprinosi stabilnoj potražnji na tržištu.
Za proizvođače koji raspolažu manjim parcelama, ova kultura može predstavljati zanimljivu alternativu tradicionalnim ratarskim usevima, posebno ukoliko postoji unapred obezbeđen otkup.
Zarada raste već od druge godine proizvodnje
Prema ekonomskim procenama, za podizanje jednog hektara zasada potrebno je izdvojiti oko 1.200 evra za pripremu zemljišta, nabavku rasada i osnovnu prihranu. U prvoj godini prinos je skromniji, pa je i zarada ograničena. Pun rod biljka dostiže od druge vegetacije, kada prinos suve mase može iznositi između dve i tri tone po hektaru. U zavisnosti od kvaliteta proizvodnje, načina prodaje i otkupne cene, čista dobit može dostići više od 3.000 evra po hektaru.
Kako zasad ostaje produktivan dugi niz godina, početna investicija se raspoređuje na duži period. To značajno poboljšava ekonomsku računicu u odnosu na kulture koje zahtevaju novu setvu svake sezone. Naravno, konačna zarada zavisi od vremenskih prilika, kvaliteta zemljišta, troškova proizvodnje i tržišnih cena, zbog čega proizvođači treba pažljivo da planiraju proizvodnju i plasman.
Dobri uslovi i pravilna nega ključ su visokog prinosa
Matičnjak najbolje uspeva na plodnom, humusnom i dobro dreniranom zemljištu u područjima sa umereno-kontinentalnom klimom. Za kvalitetan razvoj preporučuju se parcele na nadmorskoj visini do hiljadu metara i područja sa dovoljnim količinama padavina tokom godine.
Proizvodnja se najčešće zasniva putem rasada ili deljenjem razvijenih busenova. Direktna setva semena na otvorenom ređe se primenjuje zbog sitnog semena i sporijeg klijanja, pa se rasad smatra sigurnijim izborom. Tokom prve godine posebnu pažnju treba posvetiti navodnjavanju i suzbijanju korova. Redovna prihrana i održavanje zemljišta omogućavaju da biljka razvije bogatu lisnu masu i postigne maksimalan prinos.
Berba se obavlja dva do tri puta godišnje, neposredno pre cvetanja, kada biljka sadrži najveću koncentraciju korisnih sastojaka. Nakon košenja, biljna masa se suši u kontrolisanim uslovima kako bi se očuvao kvalitet.
Veća zarada moguća je kroz preradu i organsku proizvodnju
Najjednostavniji način plasmana jeste prodaja osušenog matičnjaka otkupljivačima. Cena zavisi od kvaliteta proizvoda, načina sušenja i trenutne potražnje na tržištu, pa prihodi mogu značajno da variraju. Dodatnu vrednost proizvođači mogu ostvariti kroz organsku proizvodnju, za koju se uglavnom postižu više otkupne cene. Sertifikovana proizvodnja otvara mogućnost saradnje sa specijalizovanim prerađivačima i izvoznicima lekovitog bilja.
Sve više gazdinstava odlučuje se i za direktnu prodaju osušenog lišća, čajnih mešavina ili proizvoda sa dodatom vrednošću. Na taj način deo zarade ostaje proizvođaču, umesto da se ostvaruje isključivo kroz otkup sirovine.
Rast interesovanja za prirodne proizvode i lekovito bilje doprinosi većoj tražnji za matičnjakom. Uz odgovarajuću agrotehniku, siguran plasman i pažljivo planiranje proizvodnje, ova kultura može predstavljati dugoročnu investiciju koja donosi stabilne prihode tokom više godina.
