Na pijacama širom Srbije ovih dana pojavile su se prve veće količine lubenica iz domaće proizvodnje, a za poljoprivrednike iz Kovilja i okolnih mesta počeo je jedan od najvažnijih perioda u godini. Nakon meseci rada, nege i neizvesnosti zbog vremenskih uslova, proizvođači sada nastoje da što pre plasiraju rod i iskoriste period kada je potražnja najveća.
Za mnoge ratare i povrtare svaki dan tokom početka sezone može napraviti značajnu razliku u konačnoj zaradi. Lubenice koje na tržište stignu u prvoj polovini jula uglavnom postižu povoljniju cenu, dok kasniji talas berbe često donosi veću konkurenciju i pritisak na otkupne cene.
Na njivama u okolini Kovilja prizor je karakterističan za letnju sezonu – velike zelene lubenice skrivene ispod širokih listova čekaju trenutak kada će biti procenjene kao dovoljno zrele za berbu. Razgranate vreže i krupni plodovi za proizvođače predstavljaju potvrdu da su trud i ulaganja tokom prethodnih meseci dali rezultate.
Ipak, iza svake lubenice koja završi na tezgi krije se dug proces rada, od pripreme zemljišta i sadnje do zaštite useva i svakodnevnog praćenja stanja na parcelama. Visoke temperature dodatno otežavaju posao, jer biljke traže redovno održavanje i dovoljno vode kako bi plodovi dostigli odgovarajuću veličinu i kvalitet.
Navodnjavanje pravi najveću razliku u prinosu i kvalitetu ploda
Proizvođači ističu da su ovogodišnji rezultati znatno bolji na površinama koje imaju sistem navodnjavanja. Parcela koja dobija dovoljno vode tokom najtoplijeg dela godine može dati višestruko veće prinose u odnosu na zemljišta koja zavise isključivo od padavina.
Na navodnjavanim njivama očekuju se prinosi od oko 60 tona po hektaru, dok na površinama bez dodatnog snabdevanja vodom prinos može biti znatno manji. Razlika se posebno vidi tokom dugih sušnih perioda, kada visoke temperature brzo iscrpljuju vlagu iz zemljišta.
Đorđe Babić iz Kovilja među proizvođačima je koji ovih dana užurbano organizuju berbu i isporuku. Kako kaže, najvažnije je da plodovi ne ostanu predugo na njivi, jer bi svaki zastoj mogao da ugrozi celu sezonu i dovede u pitanje pokrivanje uloženih troškova.
“Bolje je da roba ide i po nešto nižoj ceni nego da ostane na njivi”, poruka je koju često ponavljaju proizvođači u ovom periodu. Troškovi semena, đubriva, zaštite biljaka, goriva i radne snage iz godine u godinu rastu, pa je prodaja celokupnog roda ključna za opstanak proizvodnje.
Berba traje od jutra do večeri, a radnika je sve manje
Kada lubenice dostignu trenutak za seču, na njivama počinje intenzivan posao koji često traje od ranih jutarnjih sati do zalaska sunca. Svaka isporuka zahteva organizaciju ljudi, transporta i kupaca, jer sveže ubrani plodovi moraju brzo stići do tržišta.
Mitar Babić iz Kovilja jedan je od onih koji su ostali na porodičnom imanju i nastavili da se bave poljoprivredom. Pored lubenica, njegova porodica se bavi i ratarstvom i stočarstvom, što zahteva stalnu prisutnost i spremnost da se reaguje u svakom trenutku.
Poljoprivrednici navode da je nedostatak radne snage jedan od najvećih izazova savremene proizvodnje. Iako sezonski poslovi nude mogućnost zarade, sve je manje ljudi spremnih da provedu duge sate na otvorenom, posebno tokom perioda ekstremnih vrućina.
Zbog toga mnogi proizvođači sve češće pokušavaju da pronađu dugoročna rešenja kroz bolju organizaciju rada i korišćenje savremenije mehanizacije. Ipak, kod berbe lubenica ljudski rad i dalje ostaje nezamenljiv, naročito kada je potrebno pažljivo odabrati zrele plodove i pripremiti ih za prodaju.
Udruživanje proizvođača moglo bi da otvori vrata stranom tržištu
Domaći proizvođači lubenica uglavnom uspevaju da pronađu kupce na tržištu Srbije, ali plasman u inostranstvo predstavlja mnogo složeniji izazov. Pojedinačna gazdinstva najčešće nemaju dovoljno velike količine, potrebnu ambalažu i logističke kapacitete za zahtevna evropska tržišta.
Stručnjaci smatraju da bi veće povezivanje proizvođača moglo da bude ključ za ozbiljniji izlazak na tržišta Evropske unije. Organizovani proizvođači lakše bi mogli da obezbede standardizovan kvalitet, sortiranje, hlađenje i transport većih količina robe.
Prema procenama stručnjaka iz oblasti povrtarstva, Srbija godišnje proizvodi lubenice na površini od oko četiri do pet hiljada hektara. Iako proizvodnja postoji u različitim delovima zemlje, najveći potencijal imaju područja sa razvijenim sistemima navodnjavanja i dugom tradicijom uzgoja.
Za budućnost domaćeg bostana biće važno da proizvođači pronađu način da se prilagode promenama na tržištu i klimatskim uslovima. Dok se ovogodišnja berba nastavlja, na pijacama ostaje da se vidi koliko će kvalitet domaćih lubenica uspeti da opravda trud onih koji su ih mesecima negovali.
