Kako je nastala kompozicija hrabrosti
Kompoziciju “Na Drinu”, kasnije poznatu širom sveta pod nazivom “Marš na Drinu”, komponovao je Stanislav Binički u znak pobede srpske vojske nad Austrougarima na Ceru 1914. godine. Pesmu je posvetio pukovniku Milivoju Stojanoviću Brki, komandantu legendarnog Gvozdenog puka, koji je u toj bici dao svoj život.
Binički je kao kapelnik Kraljeve garde već tada znao da muzika ima moć da podigne moral i ujedini narod. Tokom Prvog svetskog rata često je izvodio ovu kompoziciju, a sa vojskom i narodom prošao je i kroz Albansku golgotu. Kada je vojska stigla na Krf, uz pomoć saveznika je obnovio orkestar i nastavio da izvodi koncerte. “Marš na Drinu” je tada postao nezaobilazan deo repertoara, prava muzička himna vojnika.
Put od zaborava do svetske slave
Iako je između dva rata pesma povremeno izvođena, sredinom 20. veka gotovo je pala u zaborav. Sve do trenutka kada je u priču ušao Ivo Andrić. Naime, kada je 1961. godine primio Nobelovu nagradu za književnost u Švedskoj, sa sobom je poneo ploču sa “Maršem na Drinu”.
Publika u Stokholmu ostala je očarana. Njihov entuzijazam pokrenuo je talas interesovanja koji je ubrzo postao svetski fenomen. Već 1963. godine prvi snimak sa ovom kompozicijom objavio je švedski gitarista, a samo godinu dana kasnije Žika Mitrović je snimio svoj poznati film “Marš na Drinu”. Pesma je tada prestala da bude samo vojni marš i postala kulturni simbol jednog naroda.
Svetska obrada
Tek 1964. godine kompozicija je dobila i tekst, koji je napisao Miloje Popović Kavaja, tadašnji predsednik KUD “Ivo Lola Ribar”. Horska izvedba na pedesetogodišnjici Cerske bitke dala je pesmi novu snagu, približivši je narodu i kao patriotsku pesmu, a ne samo kao marš.
Zatim su usledile brojne obrade širom sveta. Holandska grupa The Spotnicks obradila ju je 1966. godine, iste godine svoju verziju snimila je i britanska grupa The Shadows. Već 1968. kompoziciji se priključio i poznati nemački muzičar Džejms Last, dok su u domaćem muzičkom svetu svoju verziju dali bend Smak i Branimir Štulić. Time je pesma definitivno prešla granice balkanskog prostora i postala deo svetskog muzičkog nasleđa.
Pesma koja je zamalo postala himna
Devedesetih godina, kada se raspravljalo o novim državnim simbolima, “Marš na Drinu” bio je među glavnim kandidatima za nacionalnu himnu Srbije. Na referendumu 1992. godine pesma je dobila najviše glasova građana. Ipak, referendum je poništen zbog nedovoljnog odziva birača.
Sve do 2004. godine “Marš na Drinu” ostao je neslužbena himna Srbije, izvođena na brojnim sportskim i državnim manifestacijama. Tek tada je zvanično potvrđeno da je himna Republike Srbije “Bože pravde”.
Ipak, za mnoge Srbe i danas, svaki zvuk trube i prve note “Marša na Drinu” vraća osećaj ponosa i zajedništva, podsećajući na trenutke kada je narod svojom hrabrošću ispisivao istoriju. Pesma je postala više od muzike – ona je kolektivno sećanje, uspomena i snaga.
