Manastir Privina Glava, smešten na zapadnim obroncima Fruške gore, vekovima je bio mesto duhovnog okupljanja i utočište za vernike koji su tražili utehu i savete. Ova svetinja, udaljena oko pet kilometara severoistočno od Šida, spada među najstarije na Fruškoj gori i širem području Srbije, a njen nastanak vezuje se, prema predanju, za 12. vek.
Zagonetno ime i bogate legende
Ime manastira obavijaju dve legende koje pokušavaju da objasne njegovu neobičnu oznaku. Prva kaže da je manastir osnovao lokalni vlastelin Priba ili Priva u 12. veku, ali da su u vreme krstaških pohoda monasi i stanovništvo proterani ili ubijeni. Kada su se ljudi vratili, na kapiji su zatekli glavu koja je progovorila: „Ja sam Priva“.
Druga, omiljena među sestrinstvom, vezuje ime za legendarnog Zmaja Ognjenog Vuka (despota Vuka Brankovića Grgurevića). Dok je zidao crkvu, majstori su pokušali da ga prevare i pobegnu sa novcem, ali ih je sustigao i kaznio. Po izrazu „prebijena glava“ nastalo je ime – Privina Glava.
Istorijska dimenzija manastira
Manastir je posvećen Arhangelima Mihailu i Gavrilu, a većina istoričara smatra da su ga krajem 15. veka podigli braća Jovan i Đorđe Branković na temeljima starije crkve. U turskim izvorima iz 16. veka manastir je poznat kao „Pribiglava“ i opisuje se kao bogata svetinja sa vinogradima, njivama i velikim posedima.
Privina Glava je kroz vekove nekoliko puta pljačkana i pustošena, ali je svaki put bila obnovljena. Crkva koja i danas stoji potiče iz 18. veka, građena je od kamena i opeke, po uzoru na manastir Novo Hopovo, a njen freskopis smatra se jednim od prvih primera baroknog crkvenog slikarstva na ovim prostorima.
Najvredniji srpski srednjovekovni rukopis – Minhenski psaltir
Jedno od najznačajnijih blaga Privine Glave je Minhenski psaltir, molitvenik iz 14. veka, u kome je preko 140 stranica ispisano čistim zlatom. Ova knjiga, verovatno namenjena knezu Lazaru ili njegovom sinu Stefanu, imala je i veliku duhovnu i materijalnu vrednost.
Psaltir je bio deo biblioteke despota Đurđa Brankovića u Smederevu, a potom je prenet u Privinu Glavu. Patrijarh Pajsije ga je u 17. veku pronašao, povezao i prepisao. Međutim, tokom Velikog bečkog rata 1688. godine, manastir je opljačkan, a psaltir je ukraden od bavarskog oficira koji ga je odneo u Evropu. Od 1810. godine, ova dragocenost čuva se u Bavarskoj državnoj biblioteci, po čemu je i dobila ime.
Minhenski psaltir smatra se najskupljom srpskom knjigom iz srednjeg veka koja je ikada napustila zemlju.
Obnova i savremeno značenje
Tokom Drugog svetskog rata, manastir je pretrpeo veliku štetu – biblioteka je zapaljena, a monasi raseljeni. Ipak, zahvaljujući srećnim okolnostima, nije potpuno uništen. Monasi su se vratili već 1945. godine, a ozbiljniji radovi na obnovi počeli su 1987. godine i traju do danas.
Danas kompleks manastira čini pet crkava, među kojima su hram Arhangela Mihaila i Gavrila, crkve Pokrova Presvete Bogorodice, Svetog velikomučenika Georgija, Istočnog petka i „Gornji manastir“ posvećen Podizanju Časnog krsta.
Duševni mir i važnost za vernike
Privina Glava je danas ženski manastir sa jednim od najbrojnijih sestrinstava na Fruškoj gori. U njemu se čuvaju mošti dvanaest optinskih svetitelja i poznata kopija ikone Bogorodice Trojeručice. Ovaj manastir i danas pruža duhovni mir i utočište vernicima koji iz svih krajeva dolaze da pronađu snagu i utehu.
„Privina Glava nije samo istorijski spomenik, već i živo mesto molitve i duhovnosti koje traje vekovima,“ poručuju monasi.
