Danas obeležavamo 25. novembar, datum koji je postao simbol jedinstva i slobode. Na ovaj dan pre tačno 106 godina, Velika narodna skupština u Novom Sadu donela je istorijsku odluku o prisajedinjenju Banata, Bačke i Baranje Kraljevini Srbiji, otvarajući novo poglavlje u istoriji ovog regiona.
Oslobođenje posle sloma Austrougarske
Godina 1918. donela je velike promene. Posle kapitulacije Austrougarske monarhije, srpski narod u Vojvodini dobio je priliku da izrazi dugo potiskivana nacionalna osećanja. U Novom Sadu su politički lideri, predvođeni Jašom Tomićem, formirali narodne odbore kako bi organizovali prelazak vlasti iz ruku mađarske uprave u ruke srpskog naroda.
Nakon proboja Solunskog fronta, srpska vojska je prešla Savu i Dunav, dok su lokalni odbori širom Vojvodine preuzeli upravu. Ovi odbori, osim što su osiguravali red i bezbednost, pripremali su i političke temelje za donošenje ključne odluke – prisajedinjenja Srbiji.
Velika narodna skupština: glas naroda
25. novembra 1918. godine u Novom Sadu okupilo se 757 delegata iz Banata, Bačke i Baranje. Skupštinu je otvorio Jovan Hranilović, najstariji poslanik, dok je predsedavanje preuzeo Ignjat Pavlas. Na ovom istorijskom skupu, Jaša Tomić je pročitao odluku o otcepljenju od Ugarske i priključenju Kraljevini Srbiji.
Posebnost ovog događaja bila je učešće žena u glasanju, što je za to vreme bilo gotovo nezamislivo. Sedam žena našlo se među poslanicima, čime je poslata snažna poruka o jedinstvu i naprednim idejama novog društva.
Dan pre Velike narodne skupštine, 24. novembra, u Rumi je održan zbor narodnih veća iz Srema, na kojem je izražena volja za životom u jedinstvenoj jugoslovenskoj državi. Učesnici su jasno stavili do znanja da će, ukoliko Zagreb ne ubrza proces ujedinjenja, Srem neposredno biti priključen Srbiji.
Žene s pravom glasa
Ulje na platnu „Velika narodna skupština u Novom Sadu“ autora Anastasa Bocarića prikazuje učesnike Velike narodne skupštine Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Banatu, Bačkoj i Baranji, među kojima je bilo i sedam žena, koje su osim Engleskinja i Finkinja, u to vreme, početkom 20. veka jedine imale pravo glasa što je bilo ravno „incidentu“ i presedanu u Evropi.
Zahvaljujući diplomatskim naporima Srbije i podršci velikih sila, na Konferenciji mira u Parizu 1919. godine većina vojvođanskih teritorija ušla je u sastav Kraljevine SHS. Tako je proces započet odlukom 25. novembra dobio svoje konačno priznanje u Trijanonskom dvorcu.
Danas, simbol slobode i jedinstva
Prisajedinjenje Vojvodine Kraljevini Srbiji ostaje jedan od najvažnijih trenutaka u istoriji Srbije. 25. novembar podseća na hrabrost i odlučnost naroda koji je, uprkos izazovima, ostvario pravo na slobodu i nacionalno jedinstvo.
