Srbija – Rak dojke, kao vodeći uzrok malignih bolesti kod žena, predstavlja ozbiljan zdravstveni problem u Srbiji. Prema podacima Instituta za javno zdravlje Vojvodine, karcinom dojke je jedan od vodećih uzroka prevremene smrti kod žena, a naročito pogađa populaciju između 45. i 64. godine, gde zauzima treće mesto po smrtnosti, odmah posle cerebrovaskularnih i ishemijskih bolesti.
Više od 90% izlečiv kada se otkrije na vreme
Rano otkrivanje raka dojke može značajno povećati šanse za izlečenje, jer u preko 90% slučajeva pravovremeno otkrivanje omogućava efikasnije lečenje i bolji kvalitet života obolelih. Kako ističu stručnjaci, rak dojke je vodeći uzrok obolevanja i smrtnosti od malignih bolesti globalno.
Studije su pokazale da je kod skoro 50 odsto žena veličina malignog tumora bila preko 2 cm, sa već postojećim bližim ili udaljenim metastazama, što može predstavljati jedan od razloga velike smrtnosti
Faktori rizika – šta povećava verovatnoću nastanka raka dojke?
Danas su poznati brojni faktori rizika koji mogu doprineti nastanku raka dojke. Osim ženskog pola i starije životne dobi, prisutni su i dodatni faktori, kao što su genetska predispozicija, dužina reproduktivnog perioda, gojaznost, pušenje, alkohol, fizička neaktivnost, i broj porođaja. Tu su i faktori koji se tiču hormonskog uticaja, kao što je prisustvo egzogenih estrogena i izloženost zračenju.
-
„Dok su neki faktori neminovni, kao što je starost, na druge je moguće uticati kroz promene životnih navika,“ objašnjavaju u Institutu. Visoka stopa obolevanja delimično se može pripisati činjenici da nisu otkriveni svi uzroci nastanka raka dojke, što dodatno naglašava značaj ranog otkrivanja kao ključne preventivne mere.
Kasno otkrivanje smanjuje šanse za preživljavanje
U Srbiji je zabrinjavajuća činjenica da se kod gotovo 50% žena rak dojke dijagnostikuje tek kada je veličina tumora preko 2 cm, uz prisustvo metastaza, što drastično smanjuje šanse za preživljavanje. U manje od trećine slučajeva dijagnostikuje se tumor manji od 2 cm, lokalizovan u tkivu dojke, što ukazuje na potrebu za dodatnim merama prevencije i ranog otkrivanja.
Projekat „Prva mamografija”
Projekat „Prva mamografija” koji finansira Pokrajinski sekretarijat za zdravstvo AP Vojvodine pokrenut je 2019. godine, s ciljem pružanja mobilnih mamografskih pregleda ženama u ruralnim područjima AP Vojvodine, gde nedostaju kapaciteti za mamografske preglede. Projekat je počeo s jednim mamografskim autobusom, dok su od 2020. godine na raspolaganju dva.
U saradnji sa Kliničkim centrom Vojvodine, Institutom za onkologiju Vojvodine i Institutom za javno zdravlje Vojvodine, do 2023. godine obavljeno je 19.898 mamografija, a kod 159 žena (0,8%) otkriven je maligni tumor dojke. Žene s dijagnozom raka dojke direktno se upućuju na onkološku terapiju kako bi vreme između skrininga i početka lečenja bilo kraće od 35 dana.
Organizovani skrining i prevencija u Srbiji
U cilju smanjenja smrtnosti od ove bolesti, organizovani skrining raka dojke redovno se sprovodi u Srbiji. Mamografski pregledi se obavljaju u zdravstvenim ustanovama u 35 opština, a u dodatnih 21 opštini mobilni mamografi omogućavaju snimanja na terenu. Program je usmeren na žene od 50 do 69 godina, koje se pozivaju na skrining na svake dve godine.
„Ovaj organizovani pristup je od ključnog značaja za rano otkrivanje raka dojke i značajno može doprineti smanjenju smrtnosti od ove bolesti,“ poručuju iz Instituta.
