Povratak Srba u Dalmaciju i obnova poljoprivredne proizvodnje
U najplodnijem delu dalmatinskog primorja, gde je pre rata većinsko stanovništvo bilo srpsko, danas se mnogi vraćaju i nastavljaju tamo gde su stali. Proizvode smokve, masline, vino, grožđe i druge proizvode, uglavnom na ekološki način, kao što su to radili i njihovi preci.
Đorđe Maričić: Povratak na rodnu zemlju
Đorđe Maričić je imao samo tri godine kada je iz zadarskog sela Zemunik Gornji sa porodicom izbegao u Pančevo tokom akcije “Oluja”. Inspirisan pričama o plodnoj zavičajnoj zemlji, Đorđe je odlučio da studira Poljoprivredni fakultet u Zemunu.
“Hteo sam da pokrenem nešto svoje, pa smo se roditelji i ja vratili. Naše gazdinstvo ima deset hektara obradive površine, od čega je sedam hektara pod ekološkom proizvodnjom smokava i maslina, a tri hektara je povrće”, kaže Đorđe.
Proizvodio je organsko ulje koje je osvojilo zlatnu medalju. Planira da otvori sopstvenu uljaru uz pomoć sredstava EU za razvoj hrvatskog agrara.
Braća Markoš: Od farme do turističke atrakcije
Gazdinstvo braće Markoš, koje se nalazi u selu Pađene, koristi fondove EU za poljoprivredu. Imaju farmu magaraca i krava i proizvode autohtoni sir “basa”.
“Cene su visoke, ali proizvodi se prodaju. Prodajemo na kućnom pragu, u Zadru na pijaci i u Kninu”, kaže Miloš Markoš. Njegov brat Ljubiša dodaje da planiraju izgradnju kuće za odmor i povezivanje sa farmom magaraca i proizvodnjom magarećeg mleka.
Njihovi roditelji vratili su se među prvima 1997. godine, a nove generacije nastavljaju tradiciju. Jelena i Maja, koje su izbegle kao bebe, sada su tu sa svojim porodicama. “Odabrali smo ovaj način života za našu decu jer mislimo da je zdraviji i prirodniji”, kaže Maja Markoš.
Voda je stigla u većinu srpskih sela, ali ostaje izazov očuvanja zemljišta od korova i uzurpacije. Predstavnici Srba vide rešenje u zemljišnom fondu i traže podršku matice.
“Oni koji su otišli da preuzmemo zaštitu vlasništva, a oni koji su ostali da mogu koristiti tu zemlju”, naglašava Milorad Pupovac iz Srpskog narodnog vijeća.
Potreba za većom proizvodnjom hrane
Turistička Hrvatska vapi za većom proizvodnjom hrane, što može biti temelj za održiv život kako Srba, tako i Hrvata koji su napustili plodno dalmatinsko zemljište nakon rata. “Mladi, čiji su roditelji iz tih krajeva, imaju želju da se vrate”, ocenjuje Bojan Savić, paroh benkovački.
