Orijentalni stršljen (Vespa orientalis), predator koji može ozbiljno da ugrozi medonosne pčele, proširio se do slovenačkog primorja, gde je potvrđeno formiranje stalne populacije. Istraživači su na području Kopra pronašli 26 gnezda, što pokazuje da ova invazivna vrsta više nije samo povremeni posetilac, već da se uspešno razmnožava i prilagođava životu u blizini ljudi. Njeno prisustvo u susednoj zemlji otvara pitanje mogućeg širenja prema drugim delovima regiona, uključujući Srbiju.
Nalazi su posebno značajni za pčelarstvo, jer orijentalni stršljen aktivno lovi pčele u blizini košnica i može da oslabi čitava pčelinja društva. Iako njegovo prisustvo u Srbiji zasad nije potvrđeno, klimatske promene, blaže zime i sve topliji letnji periodi stvaraju okolnosti koje mogu pogodovati širenju pojedinih vrsta insekata. Za pčelare je zato važno da na vreme prepoznaju potencijalnu opasnost i prijave sumnjive nalaze.
U Sloveniji pronađeno 26 gnezda
Istraživanje naučnika iz Grčke i Slovenije, objavljeno 2026. godine u časopisu BioInvasions Records, potvrdilo je da se orijentalni stršljen trajno nastanio na slovenačkoj obali. Pripadnost vrsti utvrđena je morfološkim i genetičkim analizama, dok je pronalazak reproduktivno sposobnih matica pokazao da populacija ima mogućnost daljeg širenja. To je važna razlika u odnosu na slučajne pojave pojedinačnih insekata koji ne uspeju da formiraju nove kolonije. Istraživači su tako dobili potvrdu da je reč o procesu uspostavljanja stabilne populacije.
Posebnu pažnju privlači činjenica da je svih 26 pronađenih gnezda bilo smešteno u šupljinama kamenih zidova, na visini od dva do šest metara. Stršljen, dakle, ne zavisi isključivo od prirodnih staništa, već može da koristi pukotine na zgradama, stare fasade i druge zaštićene prostore. Takva sposobnost prilagođavanja otežava njegovo otkrivanje i kontrolu, naročito u gusto naseljenim sredinama. Blizina ljudskih naselja istovremeno povećava mogućnost susreta sa ovim insektom.
Prisustvo orijentalnog stršljena u Sloveniji zabeleženo je još 2019. godine, ali su novija opažanja ukazala na njegovo širenje. Tokom leta 2026. na području Kopra uklonjeno je više desetina gnezda, a lokalne vlasti organizovale su besplatno uklanjanje kolonija u urbanim sredinama. Takve mere imaju za cilj da ograniče dalje razmnožavanje i smanje rizik za stanovništvo i pčelarstvo. Iskustvo Slovenije pokazuje koliko je važno reagovati čim se utvrdi prisustvo ove vrste.
Može li orijentalni stršljen da se pojavi u Srbiji
Orijentalni stršljen predstavlja pretnju prvenstveno zbog načina ishrane i ponašanja u blizini pčelinjaka. Odrasli insekti love medonosne pčele, često čekajući ispred ulaza u košnice, gde hvataju radilice koje se vraćaju sa paše. Takav pritisak može da smanji aktivnost pčelinjeg društva, oteža prikupljanje hrane i dodatno oslabi već ugrožene zajednice. Posebno su izložena slabija društva koja imaju manje mogućnosti da se odbrane.
Prema podacima Centra za biologiju pčela Biološkog fakulteta u Beogradu, ova vrsta za sada nije registrovana u Srbiji, ali njeno širenje u regionu zahteva pažljivo praćenje. Oplođene matice prezimljavaju, a sa dolaskom toplijeg vremena izlaze iz zimskog mirovanja i započinju osnivanje novih kolonija. Upravo zato blage zime mogu povećati mogućnost njihovog preživljavanja u područjima u kojima ranije nisu bile prisutne. Ipak, klimatski uslovi sami po sebi ne znače da će se vrsta sigurno nastaniti na određenoj teritoriji.
Orijentalni stršljen može se prepoznati po karakterističnoj crvenkastosmeđoj boji tela i širokoj žutoj traci na zadnjem delu abdomena. Zbog mogućnosti zamene sa drugim vrstama stršljena i osa, izgled pojedinačnog insekta nije dovoljan za pouzdanu identifikaciju. Pčelarima se savetuje da fotografišu sumnjive jedinke i zabeleže mesto na kojem su primećene. Takvi podaci mogu pomoći stručnjacima da utvrde da li je reč o ovoj vrsti i da pravovremeno reaguju.
Kako pčelari mogu da smanje rizik
Redovno praćenje aktivnosti ispred košnica jedan je od najvažnijih načina ranog otkrivanja potencijalne opasnosti. Pčelari bi trebalo da obrate pažnju na neobične predatore koji se zadržavaju u blizini leta košnica i učestalo napadaju pčele. Održavanje snažnih i zdravih pčelinjih društava takođe je važno, jer su slabije zajednice podložnije štetnom uticaju predatora. Svaku sumnjivu pojavu potrebno je dokumentovati fotografijom i prijaviti nadležnim stručnim ustanovama ili lokalnim pčelarskim udruženjima.
Građani bi trebalo da obrate pažnju na moguća gnezda u zidovima, fasadama i drugim zaklonjenim delovima objekata. Gnezda ne treba uklanjati samostalno, jer uznemiravanje kolonije može izazvati napad i dovesti do ozbiljnih posledica. Umesto toga, potrebno je obavestiti nadležne službe i omogućiti stručnjacima da utvrde o kojoj se vrsti radi i kako bezbedno postupiti. Fotografija, precizno mesto nalaza i datum opažanja mogu biti dragoceni za praćenje širenja.
Posebno se upozorava na neselektivno postavljanje zamki, koje može naneti štetu drugim korisnim insektima, uključujući vrste važne za oprašivanje. Suzbijanje potencijalno invazivnih vrsta mora biti zasnovano na pouzdanoj identifikaciji i odgovarajućim merama, a ne na nasumičnom uništavanju insekata. Iskustvo iz Slovenije pokazuje da rano otkrivanje gnezda može imati ključnu ulogu u ograničavanju širenja. Za domaće pčelarstvo najvažnije je da se eventualna pojava orijentalnog stršljena prepozna na vreme, pre nego što se formiraju brojne nove kolonije.
