Praznik posvećen trojici velikih svetitelja i vaseljenskih učitelja – Vasiliju Velikom, Grigoriju Bogoslovu i Jovanu Zlatoustom, obeležava se svake godine 12. februara. Ovaj dan nosi poseban značaj za pravoslavne vernike, a u crkvenom kalendaru označen je crvenim slovom.
Kako je nastao praznik Sveta tri jerarha?
U 11. veku, među vernicima i bogoslovima vodila se rasprava o tome koji od trojice svetitelja zaslužuje najveće poštovanje. Jedni su isticali Vasilija Velikog, naglašavajući njegovu mudrost, hrabrost i čistotu vere. Drugi su veličali Grigorija Bogoslova, smatrajući ga neprevaziđenim u bogoslovskoj misli. Treći su se divili Jovanu Zlatoustom, čije su besede i tumačenja bila jasna i nadahnjujuća.
Ove nesuglasice dovele su do podela među vernicima, sve dok se, prema predanju, trojica svetitelja nisu javila u snu episkopu evhajskom Jovanu. Svaki se prvo pojavio pojedinačno, a zatim su mu se obratili zajedno, poručivši mu:
“Mi smo jedno u Bogu, među nama nema razdvajanja ni protivurečnosti. Nema prvog ni poslednjeg među nama. Napiši nam zajedničku službu i ustanovi jedan praznik za sva tri jerarha.”
Ovaj događaj doveo je do odluke da se 1084. godine u Carigradu, u vreme cara Aleksija Komnena, ustanovi zajednički praznik koji se do danas obeležava istog dana – 12. februara po gregorijanskom, odnosno 30. januara po julijanskom kalendaru.
Značaj Svetih jerarha za pravoslavlje
Sveta tri jerarha nisu bili samo hrišćanski učitelji i bogoslovi, već i duhovni stubovi pravoslavne crkve. Njihova dela ostavila su neizbrisiv trag u liturgiji, teologiji i crkvenom učenju.
- Sveti Vasilije Veliki – bio je vrhunski filozof, teolog i pisac svetih liturgija koje se u pravoslavnim hramovima služe deset puta godišnje na velike praznike.
- Sveti Grigorije Bogoslov – služio je kao episkop u Carigradu, gde je 12 godina upravljao crkvom i branio pravoslavlje od jeresi.
- Sveti Jovan Zlatousti – poznat kao najveći hrišćanski besednik, čije su propovedi i tumačenja Svetog pisma ostale nezamenjive u pravoslavnoj teologiji.
Poštovanje i običaji u srpskom narodu
U Srbiji i pravoslavnom svetu, praznik Sveta tri jerarha ima posebno mesto. U srpskoj tradiciji oni su zaštitnici zanatlija, a naročito ih poštuju kovači i metalci, koji ih od davnina slave kao esnafsku slavu.
Takođe, u Grčkoj pravoslavnoj crkvi, ovaj dan se smatra nacionalnim i školskim praznikom, posvećenim obrazovanju i duhovnom prosvetljenju.
Na ovaj dan ne rade se teški fizički poslovi, a vernici odlaze na liturgije u crkve, gde se mole za zdravlje, mudrost i duhovno prosvetljenje.
“Njihove reči i dela ostaju neizbrisivi stubovi pravoslavne vere, nadahnjujući generacije vernika da žive u skladu sa hrišćanskim vrednostima.”
