Novi Sad ulazi u godinu u kojoj su porodične statistike postale jedno od najosetljivijih društvenih pitanja. Najnoviji podaci ukazuju na oštru promenu trendova: sve manje parova staje pred matičara, dok broj razvoda raste brže nego ikada u poslednjoj deceniji. Stručnjaci upozoravaju da se pred očima grada formira obrazac koji zahteva dublje razumevanje – ne samo kroz brojeve, već kroz priče ljudi koji stoje iza njih.
Jedan matičar iz Novog Sada, koji je pristao da govori uz zadržavanje anonimnosti, opisao je trenutnu situaciju kao „godinu u kojoj se oseća da je grad promenio ritam porodičnog života“. Njegove reči odjekuju kroz statistiku koja beleži rekordne cifre, ali i kroz tihu zabrinutost onih koji svakodnevno prate društvene promene u gradu.
Rekordni rast razvoda
Podaci pokazuju da je tokom prethodne godine razvedeno 780 brakova, što je najviša cifra zabeležena još od 2011. godine. Trend je ujednačen i dugotrajan: od 2015. godine u Novom Sadu se prosečno okonča više od 500 brakova godišnje, ali se taj broj od 2019. godine ubrzano penje. Jedini prekid u rastu desio se tokom pandemijske 2020. godine, kada je zabeleženo 489 razvoda, ali se već narednih godina linija vratila uzlaznom putanjom.
Tokom 2021. broj razvoda skočio je na 692, zatim je 2022. donela blag pad na 657, ali je već 2023. godine registrovano 706 razvedenih brakova. Prošla godina donela je najdramatičniji skok i postavila novi negativni rekord. Stručnjaci za porodičnu dinamiku ističu da je sve češći scenario da se parovi razilaze nakon dugogodišnje zajednice, često nakon pokušaja da reše dugotrajne probleme.
U razgovorima sa psiholozima pojavljuje se zajednički motiv: povećan pritisak svakodnevice, ekonomska neizvesnost i sve zahtevniji ritam rada stvaraju tenzije koje se teško amortizuju, naročito u domaćinstvima sa decom. Ove okolnosti dovode do iscrpljenosti i emocionalne distance, a stručnjaci naglašavaju da porast razvoda ne mora nužno da označi smanjenu posvećenost braku, već i veću spremnost na raskid nefunkcionalnih zajednica.
Sve manje venčanja, sve više pitanja
Dok kriva razvoda raste, broj zaključenih brakova beleži konstantan pad. Tokom 2022. godine u Novom Sadu sklopljeno je 2.849 brakova. Sledeće godine broj je pao na 2.744, a u 2024. godini zabeleženo je svega 2.298 venčanja. Projekcije za 2025. godinu, zasnovane na trenutnim podacima, ukazuju na mogućnost da taj broj padne ispod 2.200 po prvi put u savremenoj statistici grada.
Najviše venčanja tradicionalno se održava u svečanoj sali na adresi Trg mladenaca 5, ali matičari odavno izlaze na teren – restorani, bašte, pa čak i privatne kuće postali su česta mesta izgovaranja sudbonosnog „da“. Ipak, čak ni sve kreativnija venčanja ne uspevaju da promene trend.
Sociolozi objašnjavaju da mladi parovi sve češće odlažu brak zbog ekonomske nesigurnosti, želje za stabilnijim karijernim položajem ili potrebe da najpre obezbede stambeni prostor. U Srbiji, gde većina mladih i dalje ulazi u brak između tridesete i srednjih tridesetih godina, pomeranje starosne granice dodatno smanjuje ukupan broj venčanja na godišnjem nivou.
Šira slika porodične dinamike u Srbiji
Podaci Republičkog zavoda za statistiku otkrivaju dodatni sloj ove priče. U proseku, muškarci u Srbiji se razvode sa 45,5 godina, dok žene u trenutku razvoda imaju 41,9 godina. Više od polovine razvedenih brakova uključuje decu, i to najčešće jedno dete. Nakon razvoda, deca u gotovo 68 odsto slučajeva pripadaju majkama, što ukazuje na stabilan trend koji traje već godinama.
Prosečno trajanje braka pre razvoda iznosi 13,9 godina, što znači da mnoge porodice prolaze kroz raskid tek nakon duge zajednice. Statistika takođe beleži da su supružnici najčešće približnih godina, s tim da su muškarci u proseku stariji nešto više od tri godine. Etnički homogeni brakovi ostaju dominantni, kao i brakovi u kojima oba partnera imaju isti nivo obrazovanja.
Zanimljivo je i to da su oba supružnika u 72 odsto slučajeva ekonomski aktivna, što govori da ekonomska nezavisnost više nije barijera za razvod, već često faktor koji olakšava donošenje odluke o napuštanju lošeg braka.
Početak tihe transformacije
Iza uznemirujućih brojeva krije se duboka transformacija porodične strukture u Novom Sadu. Manje je mladih parova koji ulaze u brak, a oni koji u njega uđu sve češće ga napuštaju. Ono što ostaje otvoreno pitanje jeste šta ovi trendovi znače za budućnost grada i njegovu demografsku sliku.
Psiholozi upozoravaju da će se posledice osetiti tek u narednim godinama – kroz manji broj novorođene dece, promene u funkcionisanju zajednica i povećan broj jednoroditeljskih porodica. Ipak, postoje i pozitivne strane: sve veća spremnost ljudi da prepoznaju nezdrave odnose i izađu iz njih može se smatrati znakom društvene zrelosti.
U trenutku u kojem Novi Sad traži ravnotežu između tradicije i savremenog načina života, brojke koje stižu iz matičnih službi postaju važniji indikator nego ikada. One ne govore samo o braku – one govore o tome kako se grad menja, ko ga gradi i kakve odluke donosi.
