Od amazonske guste šume do evropskih relikta – prašume su više od vegetacije, one su pluća sveta i sklonište života
Prašume – više od šuma
Kada govorimo o prašumama, mnogima se pred očima pojavi slika gustih, tamnih tropskih šuma prepunih života i misterije. Međutim, prašuma nije obična šuma. To je prirodni ekosistem koji vekovima nije bio pod uticajem čoveka, ostao je nedirnut i razvio sopstveni ritam opstanka.
Stručnjaci procenjuju da više od 50 odsto svih poznatih biljnih i životinjskih vrsta živi upravo u prašumama. U pitanju su biodiverzitetne oaze koje su, uprkos svojoj nepristupačnosti, i dalje podložne ljudskom uništavanju.
„Prašume su najbogatiji izvori života na Zemlji, ali i među najugroženijim,“ ističe ekolog dr Leona Kovačević, upozoravajući da njihovo nestajanje ima globalne posledice.
Gde se nalaze najveće prašume sveta
Najpoznatija i najveća prašuma sveta jeste Amazonija, koja se prostire kroz čak devet zemalja Južne Amerike, uključujući Brazil, Peru i Kolumbiju. U njoj se godišnje otkrije na desetine novih biljnih i životinjskih vrsta, a mnoge oblasti ostaju još neistražene.
Pored Amazonije, prašume se nalaze i u centralnoj Africi (Kongo), jugoistočnoj Aziji (Indonezija, Malezija), kao i u Australiji i Papua Novoj Gvineji. U tim predelima, vlažna klima, gusta vegetacija i odsustvo savremenih puteva omogućili su opstanak ovih starih šumskih carstava.
Manje je poznato da prašume postoje i u Evropi, iako su u znatno manjoj meri očuvane. Bjalovješka šuma, koja se prostire na granici između Poljske i Belorusije, jedno je od poslednjih netaknutih šumskih područja na kontinentu. Takođe, određeni delovi Škotske visoravni i nekih planinskih regiona Balkana imaju karakteristike prašuma.
Zašto su prašume važne za ceo svet
Prašume nisu važne samo zbog biljaka i životinja koje u njima žive. One su ključni regulator klime jer apsorbuju ogromne količine ugljen-dioksida, proizvode kiseonik i stabilizuju vodene tokove i padavine širom planete.
Njihovo krčenje, najčešće zarad poljoprivrednog zemljišta, rudarskih aktivnosti ili urbanizacije, doprinosi ubrzanom klimatskom zagrevanju. Svako posečeno stablo u prašumi znači manje kiseonika, više CO₂ i narušavanje prirodne ravnoteže.
„Ako izgubimo prašume, gubimo i klimu kakvu poznajemo,“ upozoravaju svetske organizacije poput Greenpeacea i WWF-a.
Šta može da se uradi
Zaštita preostalih prašuma i obnova narušenih šumskih područja mora biti globalni prioritet. Iako Srbija nema tropske prašume, ima obavezu da očuva svoje šumske ekosisteme i da kroz edukaciju i zakonodavstvo učestvuje u očuvanju planete.
U svetu gde sve češće osećamo posledice klimatskih promena, prašume nisu samo daleki egzotični pejzaži – one su osnova našeg opstanka.
