Istraživači zadivljeni fenomenalnim otkrićem – crna rupa LID-568 iznenadila je naučnike svojim neverovatnim kapacitetom za „gutanje” materije, jer se, prema najnovijim istraživanjima, ponaša daleko iznad teoretskih granica. Posmatrana pomoću svemirskog teleskopa Džejms Veb, ova crna rupa apsorbuje materiju brzinom čak 40 puta većom od Edingtonovog limita, što je standardno ograničenje brzine akrecije u astrofizici.
„Ova crna rupa je, bukvalno, kao na gozbi,” kaže dr Džulija Šarvehter, koautorka istraživanja. Edingtonov limit obično predstavlja tačku ravnoteže između gravitacije crne rupe i sile kojom zračenje upijane materije odbacuje okolne gasove. No, LID-568 odbacuje ovu teoriju, emitujući čak 4.000 odsto više energije od onoga što bi njen limit dozvoljavao, što pokazuje nesvakidašnji stepen njene „proždrljivosti”.
Neverovatni gasni mlazovi kao uzrok ovog fenomena
Istraživači veruju da su snažni gasni tokovi oko crne rupe zaslužni za ovaj intenzivan proces akrecije. Koristeći integralni spektrograf teleskopa Džejms Veb, naučnici su uspeli da zavire u celokupni prostor oko LID-568 i otkriju gasne mlazove koji se kreću brzinom između 600 i 800 kilometara u sekundi.
„Ovako slučajna otkrića često otvaraju vrata ka novim spoznajama i donose uzbudljive perspektive za dalje istraživanje,” izjavio je dr Hajvon Su, vođa ovog istraživačkog tima.
Tajna brzog nastanka supermasivnih crnih rupa
LID-568 je otkrivena u jezgru galaksije udaljenom 1,5 milijardi godina nakon Velikog praska, kada su se prve galaksije tek formirale. Mnoga od ovih ranih galaktičkih jezgara već su u sebi sadržavala supermasivne crne rupe, poput one u centru naše galaksije, Sagitarius A, čija je masa najmanje 100.000 puta veća od Sunca.
Nauka još uvek nije potpuno sigurna u proces njihovog nastanka, ali postoje dve teorije. Jedna pretpostavlja da su nastale kolapsom ogromnih oblaka gasa (tzv. „teška semena”), dok druga veruje da su formirane smrću prvih zvezda u univerzumu („laka semena”). Dugo je ostalo pitanje kako su ove crne rupe uopšte dostigle tako masivne veličine, a da nisu prešle Edingtonov limit. Otkriće LID-568 sugeriše da crne rupe mogu rasti ubrzanim tempom tokom kratkih „epizoda hranjenja”, bez obzira na to kako su formirane.
„Proždrljivost“ crne rupe
LID-568 privlači i „guta” materiju iz svoje neposredne okoline – gasove, prašinu, pa čak i zvezde koje joj se nađu u blizini. Ova materija formira akrecioni disk, oblak materije koji rotira oko crne rupe pre nego što konačno pređe granicu „horizonta događaja”, gde biva zauvek zarobljena.
Kako materija u akrecionom disku ulazi u gravitacioni vrtlog, trenje oslobađa ogromne količine energije u obliku zračenja. Ovaj proces osvetljava crne rupe, koje inače ne emituju svetlost, i time omogućava naučnicima da prate njihovu aktivnost.
